Vinnu- og hvíldartími
Yfirlit
Forstöðumaður hefur endanlegt ákvörðunarvald um vinnutíma starfsmanna að því marki sem lög og kjarasamningar leyfa, sbr. 17. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 (stml.). Þetta þýðir meðal annars að ákvarðanir er varða skipulag vinnutíma og yfirvinnu eru á valdi forstöðumanns.
Um vinnutíma og hvíldartíma er fjallað í lögum nr. 88/1971, um 40 stunda vinnuviku, og í IX. kafla laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Ítarlegri ákvæði eru þó í kjarasamningum. Slík ákvæði eru í 2. kafla kjarasamninga við stéttarfélög opinberra starfsmanna, þ.e. félaga sem starfa á grundvelli laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna nr. 94/1986. Ákvæði um vinnutíma eru yfirleitt í 3. kafla annarra kjarasamninga ríkisins, þ.e. við félög sem starfa á grundvelli laga um stéttarfélög og vinnudeilur nr. 80/1938.
Lengd vinnuvikunnar og skipulag hennar
Vinnuvika starfsmanns í fullu starfi er almennt 40 stundir. Dagvinna eða vaktavinna eru algengasta skipulag vinnutíma. Tímabil dagvinnu er tilgreint í kjarasamningum. Dæmi eru um að dagvinnumaður vinni hluta af vikulegri vinnuskyldu sinni utan dagvinnutímabils. Vaktavinna er unnin á skipulögðum vöktum. Til viðbótar venjulegum vinnutíma geta komið bakvaktir sem forstöðumaður/yfirmaður ákveður. Með bakvakt er átt við að starfsmaður sé ekki við störf en er reiðubúinn til að sinna útkalli ef til þess kemur. Almennt telst vinna sem fer fram utan tilskilins daglegs vinnutíma starfsmanns eða reglubundinna vakta til yfirvinnu.
Hvíldartími
Í vinnutímakafla kjarasamninga er einnig kveðið á um hvíldartíma, þ.e. 11 stunda daglega samfellda lágmarkshvíld og vikulegan hvíldardag sem tengist beint daglegum hvíldartíma. Þar er jafnframt kveðið á um frávik/undantekningar frá þessum lágmarksreglum. Til dæmis er heimilt að stytta samfellda lágmarkshvíld í allt að 8 stundir þegar um skipuleg vaktaskipti er að ræða. Kveðið er á um svokallaðan frítökurétt sem er venjulega 1,5 stund fyrir hverja stund sem hvíldin skerðist. Frítökuréttur skapast sé starfsmaður sérstaklega beðinn um að mæta aftur til vinnu áður en 11 stunda lágmarkshvíld er náð.
Grunnurinn að hvíldartímaákvæðum kjarasamninga var lagður með samningi fjármálaráðherra o.fl. við ASÍ, BHM, BSRB og KÍ um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma frá 23. janúar 1997. Í samningnum er m.a. kveðið á um daglegan hvíldartíma og hlé frá störfum, vikulegan hámarksvinnutíma, vernd næturvinnustarfsmanna, frávik o.fl. Samkvæmt 14. gr. samningsins starfar samráðsnefnd aðila um skipulag vinnutíma og má vísa ágreiningsmálum til hennar til umfjöllunar og úrlausnar. Nefndin hefur einnig gefið út hefti með leiðbeiningum.
Samráðsnefnd um vinnutíma (hvíldartíma)
- Bæklingur með leiðbeiningum samráðsnefndar um skipulag vinnutíma, útgefinn janúar 2002
- Leiðbeiningar samráðsnefndar um skipulag vinnutíma, undirritaður 16. febrúar 2001 (PDF 56K)
- Verklagsreglur fyrir samráðsnefnd um vinnutíma, 14. mars 2001 (Word 20K)
- Form til að skrifa erindi til samráðsnefndar um vinnutíma (Word 28K)
- Form til að skrifa erindi til samráðsnefndar um vinnutíma (PDF 9K)
Greinar úr fréttabréfi fyrir stjórnendur ríkisstofnana
- Grein um nýtt samkomulag varðandi vinnutíma (1. tbl. 3. árg. 2001)
- Grein um leiðbeiningar um skipulag vinnutíma (1. tbl. 3. árg. 2001)
Samningar við samtök stéttarfélaga um vinnutíma
- Samningur ASÍ, BHM, BSRB og KÍ um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma, 23. janúar 1997 (PDF 17K)
- Samkomulag við BSRB um tiltekna þætti í kjarasamningum aðildarfélaga bandalagsins varðandi vinnutíma, 22. mars 2001(Word 59K)
- Samkomulag Starfsgreinasambands Íslands um vinnutíma, 02. nóvember 2001 (Word 59K)
Dreifibréf um vinnutíma
- Dreifibréf nr. 6/2001 - Um vinnu barna og unglinga, svo sem aldursskilyrði, vinnutíma og hvíld.
- Dreifibréf nr. 2/2002 - Vinnutími dagvinnumanna (matar- og kaffitími).
