Hvenær á starfsmaður rétt á biðlaunum og hvaða laun ber að greiða á biðlaunatímanum?

11.2.2008

Hvenær á starfsmaður rétt á biðlaunum?

Ákvæði um biðlaun starfsmanna annarra en embættismanna er að finna í 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 og er svohljóðandi:

Sé starf lagt niður á starfsmaður, sem skipaður hefur verið eða ráðinn í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laga þessara og fallið hefur undir lög nr. 38/1954, en telst ekki embættismaður skv. 22. gr. laga þessara, rétt til bóta er nemi launum í sex mánuði, ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en í 15 ár, en ella í tólf mánuði...

Samkvæmt því eru biðlaun eingöngu greidd þeim starfsmönnum sem ráðnir voru í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laganna 1. júlí 1996 og féllu undir eldri lög nr. 38/1954 um réttindi og skyldur.

Félagsmenn í aðildarfélögum Alþýðusambands Íslands féllu ekki undir eldri lögin og eiga því ekki rétt á biðlaunum. Um biðlaun embættismanna er fjallað í 34. grein laganna.

Ákvæðið hefur verið túlkað svo að þau áunnu biðlaunaréttindi, sem tilgreind eru í 5. mgr. ákvæðisins, haldast ef um samfellda ráðningu í þjónustu ríkisins er að ræða, enda þótt viðkomandi skipti um starf og ráði sig til starfa hjá annarri ríkisstofnun. Verði hins vegar rof á ráðningu þ.e. líði meira en mánuður frá því að launagreiðslum í einu starfi lýkur þar til viðkomandi ræður sig hjá annarri stofnun ríkisins fellur rétturinn niður.

Ef starfsmaður á rétt til biðlauna þarf að meta hversu mikinn rétt hann á. Biðlaunarétturinn er sex mánuðir nema starfsmaðurinn hafi starfað lengur en 15 ár þá er hann tólf mánuðir.

Við mat á biðlaunarétti skal telja allan þann tíma sem viðkomandi hefur verið í þjónustu ríkisins og hann talist ríkisstarfsmaður í skilningi gildandi laga á hverjum tíma. Það er ekki skilyrði að um samfellda þjónustu hafi verið að ræða nema frá 1. júlí 1996. Tekið skal fram, að við mat á biðlaunarétti ber einnig að telja þann tíma sem viðkomandi hefur verið í þjónustu ríkisins eftir gildistöku laga nr. 70/1996.

Hvaða laun ber að greiða á biðlaunatímanum?

Við framkvæmd hefur verið litið svo á að með óbreyttum launakjörum sé átt við föst mánaðarlaun fyrir dagvinnu auk fastrar ómældrar yfirvinnu hafi viðkomandi notið slíkra kjara. Núverandi ákvæði er túlkað með hliðsjón af biðlaunaákvæði 14. gr. eldri starfsmannalaga en í því ákvæði sagði, að við niðurlagningu stöðu skyldi starfsmaður jafnan fá föst laun er starfanum fylgdu, greidd í sex eða tólf mánuði eftir því hvort viðkomandi hafði verið skemur eða lengur en 15 ár samtals í þjónustu ríkisins.

• Föst laun í 1. mgr. 14. gr. hafa verið skýrð svo að þau taki til:
• Fastra mánaðarlauna fyrir dagvinnu.
• Fastrar ómældrar yfirvinnu, sbr. Hæstaréttardóm 1990:452. Það skal tekið fram að hér er einungis um að ræða sannanlega fyrirfram ákveðna fasta yfirvinnu sem yfirmaður staðfestir að greidd sé alla mánuði ársins.
• Persónuuppbótar, sbr. Hæstaréttardóm 1995:2342.
• Orlofsuppbótar.

Orlofsfé reiknast ekki á biðlaun sbr. Hæstaréttardóm 1990:452.

Um vaktaálagsgreiðslur á biðlaunatíma er ekki að ræða.

Taki starfsmaður við öðru starfi í þjónustu ríkisins eða annars aðila áður en sex eða tólf mánaða tíminn er liðinn falla launagreiðslur niður ef launin í nýja starfinu eru jöfn eða hærri en þau sem hann hafði áður. Ef launin í nýja starfinu eru lægri skal hann frá launamismuninn greiddan þar til sex eða tólf mánaða tímabilinu er náð.